Anasayfa / Haberler / Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri

Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri



Enerjiye yüksek bağımlılık gösteren firmaların enerji fiyat risklerini yönetmelerine yardımcı olacak şekilde tasarlanan Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri (EVİS), Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası’nda (VOB) işlem görmeye başlamıştır. Bu sözleşmelerle, fiyat artışları nedeniyle maruz kalınabilecek olası risklerin bir ölçüde bertaraf edilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu sözleşmelerin VOB bünyesinde işlem görecek olması ise doğru bir girişim olarak değerlendirilebilir. Zira VOB faaliyete başladığı tarihten itibaren geçen yedi yıllık sürede önemli bir gelişme göstermiş ve yandaki grafikte de görüleceği üzere aylık işlem hacmi bazında Ağustos 2011 itibari ile İMKB işlem hacminin yüzde 82’sine ulaşmıştır.

Elektrik sözleşmeleri 26 Eylül 2011 tarihi itibarıyla işlem görmeye başlamıştır. Açıldığından bugüne kadar geçen yaklaşık iki buçuk aylık süre içerisinde işlem hacmi açısından performansı pek parlak olmasa da (2 milyon 773 bin 751 TL) enerji sektöründe birçok gelişmenin ve yatırımın öncüsü olacağı beklenmektedir.

Ülkemiz finansal piyasaları için elektrik fiyatları üzerine yazılan sözleşmelerin yatırım aracı olarak kullanılması açısından da bir ilk olma özelliğini taşıyan EVİS, nakdi uzlaşmalı baz yük (belli bir zaman dönemi boyunca üretilecek-tüketilecek en düşük güç) ve pik yük (belli bir zaman dönemi boyunca üretilecek-tüketilecek en yüksek güç) vadeli işlem sözleşmeleri olarak işleme açılmıştır. Gelişmiş ülkelerin birçoğunda elektrik sözleşmeleri nakdi uzlaşmalı veya fiziki teslimatlı ya da her iki türde de yapılmaktadır.

Enerji Piyasası’nın Türkiye’ye kazandıracağı artılar konusunda SPK ve İMKB’nin girişimleri ile hayat bulan bu sözleşmeler artık bir finansal ürüne dönüşmüş bulunuyor. Son yıllarda enerji maliyetlerinde gözlemlenen artış, ülkemizi demir-çelik sektörü başta olmak üzere birçok sektörde zor duruma sokmaktadır. Dolayısıyla yatırımların enerjiyi daha ucuza sağlayan ülkelere kaydığı gözlenmektedir. Bununla birlikte ülkemizde son yıllarda artan enerji talebini ve özellikle yabancı yatırımcıların faaliyetlerini yakından takip eden VOB’un, sektördeki beklentileri karşılayabilmek için işleme açtıkları EVİS’ler bu açıdan önemli bir adım olarak değerlendirilebilir. Bu arada yandaki haritada da görüleceği gibi, Doğu Avrupa ülkeleri ile karşılaştırıldığında ülkemiz enerji tüketiminde ilk sırada yer almaktadır.




EVİS ile yatırımcılar artık elektrik fiyatları üzerine işlem yapabilecek ve elektrikle ilgili tüm taraflar (üretici, toptancılar, perakendeciler, otoprodüktörler) gelecekteki fiyatları bugünden alıp satma imkanına sahip olarak daha etkin bir fiyat riski yönetimi kabiliyetine kavuşacaklardır. Dolayısıyla tüm piyasa oyuncuları için daha etkin üretim politikaları ve yatırım planlamaları yapma fırsatı doğacaktır. Piyasada oluşan ve geçmişe göre çok daha az oynaklığa sahip olması beklenen fiyatlar böylelikle uzun vadede yatırımcılar için bir gösterge fiyatı oluşturacaktır. Diğer bir konu ise; önümüzdeki 15 yıl içerisinde elektrik sektöründe 100 milyar dolardan fazla yatırım yapmak zorunda olan ülkemizde tüm bu talebin sadece kamu sektörü bütçesi ile karşılanmasının mümkün olmadığı gerçeğidir. Bu açıdan EVİS’ler sayesinde elektrik fiyatlarından kaynaklanacak riskleri yönetebilirle fırsatının doğacak olmasıyla artan enerji talebini karşılamak için özel sektör enerji yatırımları da teşvik edilmiş olacaktır. Yine bu arada ifade etmek gerekirse 2000-2007 yılları arası elektrik talebine olan artışta ülkemiz Çin’den sonra ikinci sırada bulunmaktadır.

Elektriğin sadece küçük miktarlarda depolanabilmesi elektrik piyasasını diğer emtia piyasalarından farklı kılmaktadır. Elektrik tüketimini karşılayacak üretim 24/365 saat/ gün boyunca gerçekleşmektedir. Dolayısıyla, üretimin yapılamadığı bir durum söz konusu olmamaktadır. Ancak üretimin devamı için yatırımcının piyasaya güven duyması gerekir. Aşağıda da ifade edileceği üzere piyasadaki fiyatlama mekanizmasının spekülasyonlara açık olması yatırımcı}! korkutan bir durumdur. EVİS sayesinde elektrik üreticisi bir firma gelecekte üreteceği elektriği kaça satacağını bugünden bileceği için yatırım planlamasını daha iyi bir öngörü ile yapacaktır. Bu da şüphesiz ülke ekonomisine pozitif bir katkı sağlayacaktır.

EVİS’in Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası’nda işlem görmeye başlamasına sadece finansal piyasaların yeni bir ürüne kavuşması veya fiyat riski yönetimi aracı yönleriyle bakmamak gerekiyor. Yatırımcıların finansal piyasalara ve sektörel yatırımlara daha aktifkatılabilmesi için, ihtiyacı olan uzmanları yetiştirmek amacıyla eğitim sektörünün yöneleceği yeni bir alan daha oluşmaya başlayacaktır. Bu konuda en büyük görev yine her zamanki gibi üniversitelerimize, dolayısıyla akademisyenlerimize düşecektir. Ayrıca yukarıda vurgulandığı gibi, yatırımcılar ve tüketiciler için büyük önem taşıyan elektrik fiyatlama mekanizmasındaki spekülasyonların önüne de geçilmiş olunacaktır. Bu sağlandığı takdirde yatırımcılar önlerini daha iyi görerek adım atacaklardır. EVİS’i finansal yatırım aracı olarak değerlendirdiğimizde bireysel yatırımcılar için de dikkate alınabilir bir aracı olacaktır.

Bütün bu beklentiler oluştuğu zaman ülkemizin enerji merkezi ve enerji koridoru olma hedefinin en önemli yapıtaşlarından biri olan enerji bor-sasının kuruluş çalışmalarının hızlandırılacağını söylemek hayal ürünü bir söylem olmayacaktır. Ülkemiz için bir eksikliğin giderilmesine ve elektrik sözleşmelerinin gelecekte yeni enerji yatırımlarına ve dolayısıyla ülkemize yapacağı katkılar için “hoşgeldin EVİS” diyoruz.

Ünal Seven,
İzmir Ekonomi Üniversitesi, Finans Yüksek Lisans Programı




Bu Konularda İlginizi Çekebilir

Yazımızı beğendiniz mi?

Size daha güzel hizmet sunabilmemiz için lütfen bize destek olun. Yazımızı aşağıdaki sosyal medya sitelerinde paylaşabilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir