Anasayfa / Ekonomi-Finans / Kamu Yatırımlarında Önceliği Altyapı Alıyor

Kamu Yatırımlarında Önceliği Altyapı Alıyor




GEÇEN yüzyılın 30’lu yıllarında başlayan sanayileşme hamlesi sırasında devletin kurduğu fabrikalar, illerin ekonomik kaderini değiştirirdi. Fabrika kurulan illerde konut inşaatı artar, ticaret canlanırdı. Bu tesislerden emekli olan teknisyen ve işçilerin kurduğu atelyeler zamanla büyür ve yan sanayi kuruluşlarına dönüşürdü. İktidar partisinin yetkililerinin yer seçiminde bazen kendi illerini kolladıkları da olurdu. İsmet İnönü, doğum yeri olan Malatya’da bir bez fabrikasının kurulmasına önayak olurken, Celal Ba-yar, memleketi Bursa’da suni ipek ve merinos yün fabrikalarının faaliyete geçmesini sağlamıştı. 50’li ve 60’lı yıllarda bazı şeker ve çimento fabrikalarının kuruluş yeri seçiminde yine politikacılar etkili olmuştu.

Devlet 1980 sonrasındaki neo-liberalizm döneminde sanayiden çekildi. Sermayesinin çoğunluğu kamuya ait yeni fabrikalar kurulamadığı gibi mevcutlar da özelleştirildi. Son 20 yılda ise devlet yalnız altyapı yatırımları yaptı. Yatırımların yer seçiminde politikanın etkisi de giderek azaldı. 2000 ile 2011 arasındaki kamu yatırım tahsisleri incelendiğinde ilk sıralarda baraj, santral, sulama kanalları ve yol yapılan illerin bulunduğu görülüyor. Kamu yatırımları içinde eğitim de önemli bir yer tutuyor.

11 yıllık dönemde illerde yapılan kamu yatırım tahsislerinin toplam tutarının, illerin nüfusuna bölünmesiyle bulanan kişi başına yatırım açsından ilk sırayı Borçka ve Dcriner barajlarının yapımı sayesinde Artvin alıyor.

Karaman’ın ikinci sırada yer alması Ermenek Barajı ve İkinci Merhale sulama yatırımlarından kaynaklanıyor. Eğitim ve ulaştırma yatırımları ise Tunceli’yi üçüncü sıraya yükseltiyor. Bu illerin kişi başına kamu yatırımlarında ilk sıralara çıkmasının bir nedenini de il nüfuslarının düşük olması oluşturuyor. Sinop’un ilk sıralarda yer alması, nükleer santral projesi için yapılan harcamaların sonucu oluyor. Yukarı Kelkit projesi Gümüşhane’yi, Kiğı Barajı ise Bingöl’ü üst sıralara tırmandırıyor.



Çanakkale’de Gelibolu Milli Park Özel Projesi yatırımı, Kahramanmaraş’ta ise üniversite bünyesindeki hastane yapımı ve madencilik için ayrılan tahsisat dikkati çekiyor. Kırıkkale’de MKE tesislerindeki modernleştirme yatırımı devletin sanayi alanındaki nadir yatırımlarından birini oluşturuyor. Mardin’de yatırım tahsisatının önemli bir bölümü GAP’ın Aşağı Fırat Projesi ve Ilısu Barajı’na harcanıyor.

YETERSİZ YATIRIM

Sosyal ve ekonomik gelişmişlik sıralamasında alt sıralarda olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerine yapılan kamu yatırımları bazı istisnalar dışında düşük kalıyor.

Bu iki bölgede kamu ve özel sektör ortaklığı ile yeni sanayi tesislerinin kurulması yararlı olabilir. Teşvik paketi çerçevesinde bu illere çekilecek özel yatırımlar da bölgeye bir hareketlilik getirebilir.

Tekirdağ, Gaziantep, Osmaniye ve Hatay’da kamunun düşük yatırım tahsisatı düzeyleri, özel sektörün istikrarlı bir şekilde artan sanayi yatırımları ile bir noktaya kadar telafi ediliyor. Ancak özel yatırımlardaki artışın sürmesi için kamunun bu illerdeki altyapı yatırımlarını sürdürmesi gerekiyor.

Kamu yatırımlarının toplamı İstanbul’da 24 mil-yar 780 milyon liraya ulaşıyor ama nüfusa bölün–.vdüğünde kişi başına yatırım 1818 lirada kalıyor. Kişi başına yatırım düzeyi Ankara’da 2 bin 228 li-raya yükselirken, İzmir’de 1323 lirada kalıyor.

Hükümetin bölgesel gelir eşitsizliğini azaltma hedefine ulaşmak için özel sektörün yatırım yapmadığı illerde yeni kalkınma projelerini devreye sokması zorunlu görünüyor. İllerde iç dinamiklerin ve yerel girişimcilik ruhunun canlandırılması için kalkınma ajansları ile ticaret ve sanayi odalarına da görev düşüyor.

Faruk Türkoğlu / Para






İlginizi Çekebilecek Benzer Konular

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir