Anasayfa / Ekonomi-Finans / Mali, Afrika’nın Üçüncü Büyük Altın Üreticisi ve İhracatçısı

Mali, Afrika’nın Üçüncü Büyük Altın Üreticisi ve İhracatçısı




Fransa, yarım yüzyıllık sömürgesi, 1960’ta bağımsızlığını kazanan Batı Afrika ülkesi Mali’ye isyanı bastırması için asker gönderdi. Çünkü isyan çıkan topraklarda geçen yıl 17 bin 400 ton uranyum cevheri bulundu.

maliBİR Batı Afrika ülkesi olan Mali’ye önce Fransızlar, daha sonra da İngilizler asker gönderdi. Fransız askerleri, isyan çıkan bölgelerde Mali ordusuna yardımcı oldu, isyancıların elinde olan bazı yerleşim birimlerinin geri alınmasını sağladı. Ingilizler de aktif olarak savaşa katılmasalar da bölgeye askeri personel sevk etti. “Mali, Ingiltere’nin Vietnam’ı olur” uyarılarına rağmen bölgede bir süre kalmaya karar verdiler. Hatta Fransızlarla ortak bir askeri üs oluşturmayı bile teklif ettiler. Uluslararası kuruluşlar da bu ülkeye milyonlarca dolar yardımda bulunmayı taahhüt etti.

Yüzde 65’i çöl olan bu ülke, Batılılar için neden bir cazibe merkezi oldu? Bugünlere nasıl gelindi? Mali, 1.3 milyon kilometrekarelik yüzölçümüne rağmen sadece 14.5 milyon nüfusu olan, dört yanı karalarla çevrili bir ülke. Sekiz bölgeden meydana geliyor. Tartışma konusu olan kuzey bölgesi ise, yaşamanın neredeyse imkansız olduğu Sahra Çölü’nün içlerine kadar uzanıyor.

AZAWAD İSYANI

Sorunlu bölge kuzey, bağımsızlık istiyor. İsyan, 2012’nin ocak ayında başlamıştı. Yerli halk Tuareg’ler, bölgede usulen bulunan Mali askerlerini kolaylıkla saf dışı bırakmıştı. İsyanı bastırmakta yetersiz kalan Amadou Toumani Toure yönetimi, görevden alınıp yerine yeni yönetim seçilemeyince durum daha da ağırlaştı. Geçen yıl nisan ayına gelindiğinde Azavvad Bağımsız Devlet yanlıları, Kuzey Mali’yi tamamen talebini karşılamak üzere bölgeye asker gönderdi. İsyancıların elinde olan Timbuktu, Gao ve Kidal gibi önemli merkezler geri alındı. Son olarak Mali askerlerini eğitmek üzere İngiliz takviye birlikleri de Mali’ye gitti.

Mali neden Fransa’dan yardım istedi? Çünkü Mali, eski sömürgesi. Bugünkü Mali, bir zamanlar Batı Afrika lmparatorluğu’nun bir parçasıydı. Bu imparatorluk, Sahra Çölü’nde develerle yapılan ticareti kontrol ediyordu. Bu ticarette, başta altın olmak üzere çöl için hayati öneme sahip tuz ve diğer değerli minerallerin alım satımı yapılıyordu. O zamanlar köle alım satımı da çok kârlı bir işti. Bu ticareti kontrol etmek, muazzam bir zenginliğe de sahip olmak anlamına geliyordu. Sınırlar ve yazılı kurallar yoktu. Anlaşmazlıklarda da hakem imparatorluktu. Verilen kararlar kesindi, itiraz edilemezdi. İmparatorluk, Ghana, Mali ve Songhai devletlerinden oluşuyordu ve hepsi de çoğu Avrupa ülkesinden zengindi.

BİR ZAMANLAR MALİ

Sadece ticari zenginlikle yetinmiyorlardı. Matematik, astronomi, edebiyat ve sanatta da Avrupa’dan ileriydiler. Timbuktu ve Djenne, lslami kültür merkeziydi. 1300’lü yıllarda sadece Mali’nin kontrol ettiği topraklar, Fransa’nın iki katından fazlaydı. Bu cazip tablo elbette ki sömürgeci devletlerin iştahını kabartacaktı.

19’uncu yüzyıla gelindiğinde en şanslı ülke Fransa’ydı. Onlar da şanslarını iyi kullandılar ve Mali’yi ele geçirerek Fransız Sudanı’nın bir parçası haline getirdiler. Ülke daha sonra Senegal’le birleşti, 1960’ta da bağımsız Mali Federasyonu’nu oluşturdu. Kısa süre sonra Senegal federasyondan ayrılınca da tam bağımsızlığını ilan etti. Ama bu bağımsızlık kağıt üzerindeydi. Ekonomik ve askeri açıdan Fransa’ya olan bağımlılık sürdü. Resmi dili Fransızca oldu, milli marşı Fransızca söylendi, ülke sloganı olan “Bir halk, bir hedef, bir inanç” sözleri Fransızca yazıldı.



ÜLKEDE KÖLELİK BİLE VAR

1968-74 yılları arası görülen büyük kuraklık yüzünden yüz binlerce insan öldü. Nehir kenarlarındaki bereketli toprakların da kurumasıyla tarım yapılamaz hale geldi. Su kıtlığı hayvancılığı da engelleyince açlık karabasan gibi çöktü. 1920’lerde de kuraklık görülmüştü. İnsanlar aç kalmamak için kendilerini köle olarak sattılar. Günümüzde ise uluslararası yardımlara sarılmaktan başka seçenekleri bulunmuyor. Ama bugün köleliğin olmadığını düşünmeyin. Ülkenin değişik bölgelerinde 200 bin kadar kölenin, efendilerinin emrinde boğaz tokluğuna çalıştığı biliniyor. Kuzey Mali isyanı, günümüzün insanlık dramlarından birini daha ortaya çıkardı. Bazı eski köleler, bu kargaşadan yararlanan toprak sahibi efendiler tarafından tekrar köleleştirildi.

mali-gol

ALTIN DİYARI

Mali, dünyanın 24’üncü büyük ülkesi. Kuraklık, çölleşme, ormansızlaşma, toprak erozyonu, içme suyu kaynaklarının kuruması, çok sık rastlanan doğa olaylarından. Yağmurlu sezon sadece aralık ayı ile sınırlı. Buna karşılık maden kaynakları açısından zengin. Altın, uranyum, fosfat, kaolin, tuz, kireç taşı bol miktarda bulunuyor. Mali, Afrika’nın üçüncü büyük altın üreticisi ve ihracatçısı. Madencilik etkinliklerinin yüzde 80’ini altın oluşturuyor. Ancak altından gelen zenginliğin yerel halka hiçbir faydası yok. Tam tersine zararı var. Şimdiye kadar 121 köy, altın arama kazıları sırasında başka yerlere taşınmış. 43 köy de topraklarından büyük bölümünü kaybetmiş. Üstelik kazılarda dışarıdan gelen işçiler çalışıyor. 2012’de Kuzey Mali’de, zengin uranyum yatakları da keşfedildi. Tam da bağımsızlık için isyan çıkarılan bölgede. Yataklarda 17 bin 400 ton uranyum cevheri olduğu hesaplandı. Fransa da elektrik enerjisinin yüzde 70’ini nükleer santrallerden karşılıyor.

Biraz da bu ülkenin ekonomik durumuna bakalım. Kuraklık ve yoksulluk, her şeyden önce beslenme ve sağlık sorunlarını akla getiriyor. Ülkede ortalama ömür, 53 yıl. Nüfusun sadece yüzde 60’ı temiz içme suyu kaynaklarına ulaşabiliyor. Yüzde 65’i sağlık hizmetleri alabiliyor. Sadece yüzde 55’i elektrik tüketiyor. Ülkenin dört üniversitesine her yıl toplam 20 bin öğrenci kayıt yaptırıyor, yüzde 62’si mezun oluyor. Ülke genelinde okuma yazma oranı yüzde 69.

KURTULUŞ FUTBOLDA

Gençler için çıkar yollardan biri, iyi bir futbolcu olmak. Mali’de yetişen futbolcular özellikle Fransa Ligi’nde top koşturuyor. Keita, Tigana, Kanute, Diarra, Sissoko, Coulibaly, Traore, Dembele gibi tanınmış futbolcular İspanya ve Fransa liglerinin gözdeleri. Genel olarak bakacak olursak, Mali ekonomisi çok geniş ölçüde tarıma dayalı. Halkın yüzde 73’ü tarımla uğraşıyor. Tarım gelirleri, gayrisafi ulusal hasılanın yüzde 48’ini oluşturuyor. Biraz da nehir balıkçılığı yapılıyor. Fakat yapılan tarım yetersiz olduğundan Mali, dünyanın en yoksul 10 ülkesi arasına giriyor. Kişi başı gelir 800 dolar. Çalışanların saat ücreti ise 60 ABD centi.

Alev Rigel / Para





İlginizi Çekebilecek Benzer Konular

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir