Girişimcilik

Türkiye Kadın Kooperatifleri ve Kadın Girişimcileri

Ekonomiye Katkı Sağlayan Kadın Kooperatifleri

TÜRKİYE’NİN dört bir yanında kurulan 300’ün üzerindeki kadın kooperatifinde, kadın emeği üretime, üretim de katma değere dönüşüyor. Kooperatif çatısı altında örgütlenen kadınlar üretiyor, ev ekonomilerine katkıda bulunuyor, bölgelerinde kırsal kalkınma ruhunun fitilini ateşliyor. Kuruldukları bölgenin gelişimine sosyal, ekonomik ve kültürel açılardan katkıda bulunuyor. Kadın kooperatifleri, geleneksel gıda ürünlerinin üretimi ve pazarlanma-sından kadınların el emeği ile ürettikleri ürünlerin değerlendirilmesine, hayvansal ve tarımsal üretimden ekolojik turizm faaliyetlerine, yaşlı, engelli ve çocuk bakımından catering hizmetlerine kadar pek çok alanda faaliyet gösteriyor. Ortak sorunlarını çözmek için güçlerini birleştirmeleri gerektiğini gören kadın kooperatifleri, hem kendi aralarında hem de yerel yönetimlerle işbirliklerini gidiyorlar.



Pandeminin yarattığı krizde dayanışmanın gücüyle ayakta kalma mücadelesi veren kadın kooperatifleri, pandeminin sağlıklı ve organik ürünlerine ilgiyi artırması fırsatını değerlendirmeye çalışıyor. Katkısız, doğal, sağlıklı, kaliteli ve bağışıklık güçlendirici ürünlere artan talebi karşılıyor. Kadın kooperatifleri, tarımsal üretimde katma değeri yüksek ürünlerin üretimine yöneliyor.

59 BİNDEN FAZLA KOOPERATİF VAR

Bugün Türkiye’de 59 binden fazla kooperatif faaliyet gösteriyor. Bunların ortak sayısı ise 6 milyonu aşıyor. Bu kooperatifler ilgi alanlarına göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı’nın yetki alanlarında yer alıyor. Ticaret Bakanlığı verilerine göre bugün 295 adet aktif kadın girişimi üretim ve işletme kooperatifi mevcut olup bunların toplamda 3 bin üzerinde katılımcı ortakları bulunuyor. Bunlar doğrudan kadın emeği ve girişimciliğine odaklanan kooperatifler olurken, bunun dışında Ticaret Bakanlığının yetki alanında 30’ü aşkın türde kurulmuş, ortak sayısı 1.3 milyonun üzerinde olan toplam 8 bin 750 kooperatifte, çok sayıda kadın girişimci yer alıyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan edinilen bilgiye göre Bakanlığın bünyesinde hali hazırda ortakları ve yönetimi kadınlardan oluşan 34 ilde kurulu 43 adet tarımsal kalkınma kooperatifi ve bu kooperatiflerin 2 bin 683 ortağı var. Kurulan bu kooperatiflerin 18’i pozitif ayırımcılık gözetilerek Genel Bütçe ve Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi kapsamında desteklendi. Tarım Bakanlığı yetki alanında faklı türlerde kurulan kooperatif sayısı 11 bin 500 civarında. Bu arada şunu da hatırlatalım Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (AÇSHB) arasında “Kadın Kooperatiflerinin Güçlendirilmesi İş Birliği Protokolü” 2018’de imzalandı. Oluşturulan çalışma grupları aracılığıyla kadın kooperatiflerinin önemi, nasıl kurulacağı, bu alanda devlet tarafından sağlanan desteklere yönelik illerde toplam 629 çalıştay, eğitim ve bilgilendirme toplantıları düzenlendi. Bu faaliyetlerden 26 bin 748 kişi yararlandı.

Kadın kooperatiflerinin kurulmasının teşvik edilmesi çerçevesinde eğitim çalışmalarına yönelik yeni projeler gündemde. AÇSHB ve Tarım Bakanlığı’nın iş birliğinde gelecek yıl başlatılması planlanan Kadınların Kooperatifler Yoluyla Güçlendirilmesi Projesi’ne ilişkin de hazırlıklar sürüyor. Sivil toplum kuruluşları, meslek örgütleri, sendikalar ve üniversitelerin içinde olduğu proje ile 3 bin 500 kooperatif kurma veya ortağı olma potansiyeli bulunan kadın ile bin 500 kooperatif ortağı olan kadına kooperatifçilik ve kadının güçlenmesi eğitimi verilecek.

HER TÜR TEŞVİK VE DESTEK VAR

Kooperatifler Ticaret Bakanlığı’nın İhracatta Devlet Destekleri, kalkınma ajansları destekleri, TÜBİTAK ve KOSGEB destekleri gibi pek çok farklı türden desteğe başvurabiliyor. Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, kooperatiflerin yalnızca sayılarını değil, özellikle yetkinliklerini ve etkinliklerini artırmak adına, her türlü yasal, idari ve teknik çalışmayı, kooperatiflerin ve bunların merkez birlikleri ile istişare halinde büyük bir hassasiyetle yürüttüklerini söyledi. ‘Kooperatifçilik Sektör Analizi’ çalışmasına başladıklarını, çalışmanın sonuçlarına göre ileride ilave adımlar atabileceklerini dile getiren Pekcan, “Kooperatiflerimiz gelişip etkinliklerini artırdıkları müddetçe, devletimizce sağlanan hemen her türlü teşvik ve destekten yararlanmaları mümkün. Bunun en son ve en güzel örneklerinden birisini Bakanlık olarak 15 Temmuz’da başvurularını almaya başladığımız ve yüzde 75 oranında hibe desteği imkanı sunan KOOP-DES teşkil ediyor. Programın niteliği gereği önceliği ortaklarının çoğunluğunu kadınların oluşturduğu ve kadın emeğini değerlendirme amacı güden kooperatiflerimize verdik” dedi.

Kooperatiflerin pek çok farklı türden desteğe başvurabildiğine dikkat çeken Bakan Pekcan, “Burada esas olan kooperatiflerimizin etkin bir iş planı ile hareket etmeleri, kurumsallıklarını artırmaları ve devletimizin sağladığı imkanlardan bilinçli şekilde faydalanmaları” ifadelerini kullandı.

94 KADIN KOOPERATİFİNE HİBE

KOOP-DES’e kuruluş, işleyiş ve denetimleri Ticaret Bakanlığı’nca gerçekleştirilen, ortaklarının çoğunluğunu kadınların oluşturduğu ve kadın emeğini değerlendirme amacı güden kooperatifler ve üst kuruluşlar başvurabiliyor. KOOP-DES kapsamında kooperatiflerin başvuruları Ticaret II Müdürlükleri aracılığıyla 15 Temmuz 2020 itibarıyla kabul edilmeye başlandı. İlk etapta yapılan değerlendirmeler sonucu, 11 ilden 54 kadın kooperatifi, ikinci etap değerlendirmeler sonucu 20 ilden 40 kadın kooperatifi hibe desteği almaya haz kazandı. Verilen hibe desteği büyük oranda kooperatiflerin makine ve ekipman atımlarına yönelik hibe desteği oldu. Makine ve ekipman haricinde de farklı türden yöresel ürünlerin üretimine yönelik altyapının kurulması yönünde destekler sağlandı.

TOPLAM BÜTÇE 15 MİLYON TL

Bakan Pekcan, KOOP-DES programına gösterilen ilgiden memnun olduklarını belirterek, 2020 içinde bütçe uygunluğu devam ettiği sürece proje başvurularını kabul etmeye devam edeceklerini vurguladı. Programın niteliği gereği önceliği kadın emeğini değerlendirme üzerine kurulmuş kadın kooperatiflerine verdiklerini dile getiren Pekcan, “Ancak web-sitemizde yer alan program koşullarıyla uyumlu tüm kooperatiflerimiz projeleri ile başvurabilirler. Bunları bu yıl içerisinde, toplamdaki 15 milyon TL’lik bütçe uygunluğumuz devam ettiği sürece titizlikle değerlendirip sonuçlandıracağız. En fazla katma değeri sağlayacak projeleri destekleyebilmeyi ümit ediyoruz” dedi.

KOOP-DES çerçevesinde kooperatiflerin proje tutarlarının kalkınmada öncelikli yörelerde yüzde 75’i, diğer bölgelerde yüzde 50’si ve kalkınmada öncelikli yöre şartı aranmaksızın ortaklarının en az yüzde 90’ını kadınların oluşturduğu kooperatiflerde de yüzde 75’i Ticaret Bakanlığı’nca hibe olarak karşılanıyor. Kooperatiflerin sunacakları proje başvurularında hibeye esas proje tutarlarında üst sınır kooperatiflerin mal alımlarında 200 bin TL, hizmet alımlarında 30 bin TL, nitelikli personel istihdamında yıllık bir personel için 30 bin TL, iki personel için toplam 60 bin TL olarak uygulanıyor.

POZİTİF AYRIMCILIK

Tarım ve Orman Bakanlığı, yürütülen projelerde kadınlara ve onların kurduğu kooperatiflere pozitif ayrımcılık yapıyor. Kırsal Kalkınma Yatırımlarını Destekleme Programı (KKYDP) kapsamında verilen desteklerde üst limit tüzel kişilikler için 2.5 milyon TL olarak belirlenirken, destekten Bakanlık sistemlerinde üretici/yetiştirici olarak kayıtlı gerçek ve tüzel kişiler; bireyler, şirketler, tarımsal amaçlı kooperatif, birlik ve üst birlikler yararlanabiliyor. Diğer taraftan, IPARD Programında üretici örgütleri ve kooperatiflerle ilgili bütün yatırım tedbirlerinde pozitif ayrımcılık bulunuyor. Üretici örgütleri için baz hibe oranı 101 tedbirinde yüzde 60,103 tedbirinde yüzde 50, 302 tedbirinde yüzde 65. Mevcut uygulamada baz hibe oranı 101,103 ve 302 tedbirinde sırasıyla yüzde 50, yüzde 40 ve yüzde 55 düzeyinde.

Ayrıca, IPARD sıralama kriterlerine göre başvuru sahibi üretici örgütü ise ya da hakim ortağı üretici örgütü olan bir tüzel kişilikse, 101 tedbiri için 20 puan,103 tedbiri için 25 puan, 302 tedbiri için 15 puan alıyor. Ayrıca Kadın girişimcilere pozitif ayrımcılık kapsamında sırlama kriterlerinde ekstra puan veriliyor.

25 Mart 2020’de Resmi Gazetede yayımlanan Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatiflerince tarımsal üretime dair düşük faizli yatırım ve işletme kredisi kullandırılmasına ilişkin tebliği çerçevesinde tarımsal amaçlı kooperatifler de kredilerini Ziraat Bankası’ndan alıyor. Projelerinin özelliğine göre faizin tamamı veya bir bölümü Hazine tarafından karşılanıyor. Verilen kredilerde faiz indirim oranı yüzde 50-100 ve vade 5-7 yıl olarak uygulanıyor. Tarımsal amaçlı kooperatifler her yıl bu amaçla çıkartılan Bakanlar Kurulu kararı ve ilgili tebliğ kapsamında kredi talebinde bulunabiliyor. Bakanlık verilerine göre KKYDP kapsamında 2006-2020 arasında 534 tarımsal amaçlı kooperatif ve üretici birliğine 137.4 milyon TL hibe desteği verildi.

MAKİNE PARKLARI DESTEKLENECEK

Kırsal kalkınma destekleri kapsamında 2021-2025 yıllarını kapsayan dönemde tarımsal amaçlı kooperatif ve birliklerin de yararlanabileceği başta makine parkları olmak üzere bazı desteklerin verilmesi planlanıyor. Dördüncü dönem (2021-2025) Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Tarıma Dayalı Ekonomik Yatırımlar ve Kırsal Ekonomik Altyapı Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararı 28 Temmuz 2020’de Resmi Gazete’de yayımlanırken, bu kapsamda tebliğ çalışmaları devam ediyor. Tarım ve Orman Bakanlığından edinilen bilgiye göre önümüzdeki dönemde, doğal kaynaklar ve çevrenin korunmasını dikkate alarak kırsal alanda gelir düzeyinin yükseltilmesi, tarımsal üretim ve tarıma dayalı sanayi entegrasyonunun sağlanması için mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi, tarımsal pazarlama altyapısının geliştirilmesi, geriye dönük izlenebilirliğin sağlanması ve gıda güvenilirliğinin güçlendirilmesi, kırsal alanda alternatif gelir kaynaklarının oluşturulması, kırsal ekonomik altyapının güçlendirilmesi, tarımsal faaliyetler için geliştirilen yeni teknolojilerin üreticiler tarafından kullanımının yaygınlaştırılması ile kırsal ekonomik altyapı yatırımlarının desteklenmesi hedefleniyor.




Ayrıca bunların yanı sıra tarımsal ürünlerin işlenmesi, kurutulması, dondurulması, depolanması ve paketlenmesi, aile işletmeciliği faaliyetlerinin geliştirilmesi, su ürünleri ve ipekböceği yetiştiriciliği, tarımsal amaçlı kooperatif ve birlikler için makine parkları, yenilenebilir enerji üretimine bağlı olmaksızın yeni seraların yapılması, kanatlı yetiştiriciliği faaliyet konularına da destek verilmesi planlanıyor. Projelerin değerlendirilme aşamasında kadın ve genç girişimcilere öncelik sağlanması öngörülüyor.

“HİBE DESTEĞİ VERİLMELİ”

Türk Kooperatifçilik Kurumu Yönetim Kurulu Üyesi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Haşim Özü-doğru, finansman yapılarının güçlendirilmesiyle sınırlı sermaye ile kurulan kooperatiflerin piyasada etkinlik kazanabileceğini vurguladı. Kooperatifleri sürekli kamusal desteğe bağımlı hale getirmeden, başlangıç sermayesi niteliğinde, üretim ve istihdamı artıracak, pazarlama faaliyetlerini kolaylaştıracak projelerle hibe desteği verilmesinin önemine dikkat çeken Prof, özüdoğru, şunları kaydetti:

“Desteklerle kooperatiflerin daha etkin ve verimli çalışması sağlanarak, başarılı kooperatifçilik uygulamalarının olduğu gelişmiş ülkelerdeki gibi, ekonomik katma değerin artırılması, kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, işsizliğin azaltılması ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesi sağlanabilir. Ek olarak iş gücü piyasasında yeterince yer almayan ve dezavantajlı gruplar arasında olan kadınların emeğinin değerlendirilerek ekonomiye kazandırılması gerekiyor. Kooperatifler, ihracatla birlikte yurt dışına açılmaları için fon desteğine ihtiyaç duyuyor.”

KADIN KOOPERATİFLERİNİN GELİŞİMİ

Türkiye’de kadın emeğinin kooperatifler yoluyla değerlendirilmesi noktasında mücadele veren isimlerden biri de Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı (KEDV) Kurucu ve Yönetim Kurulu Üyesi Şengül Akçar. KEDV’nin kuruluşundan bu yana, dar gelirli kadınların yerel düzeyde ihtiyaçları etrafında bir araya gelerek girişimler başlatmasını desteklediklerini belirten Akçar, birlikte çalıştıkları kadın grupları güçlendikçe bu grupların kendi sesleriyle, kendi sorunları ve gündemleri için kendi örgütlerini kurmaları gereğinin ortaya çıktığını belirtti. Akçar, “2002’den başlayarak, bu gruplarla, yaklaşık bin kadınla iki yıl süren bir dizi toplantı yaptık ve birlikte en uygun yapının ne olabileceğini araştırdık. Kooperatif modelinde uzlaştık ve ‘Kadın Kooperatifi’ modelini geliştirdik, bir ana sözleşme ve kooperatifleşme el kitabı hazırladık. İlk kadın kooperatifi 2001 sonunda kuruldu. Bugün kadın kooperatiflerinin sayısı 300’ü aştı. Bu ihtiyaca cevap veren bir model geliştirdiğimizi gösteriyor” dedi.

TASARIM ATÖLYELERİ DÜZENLİYOR

1986’dan bu yana kadınların kendi sosyal ve ekonomik çözüm önerileri ve pratikleriyle ve kendi sesleriyle yerel kalkınmadaki liderliklerini güçlendirmek amacıyla çalışan KEDV, kadın kooperatiflerine yönelik, başta kooperatif kurma ve yönetme olmak üzere, liderlik, finansal okuryazarlık, girişimcilik, stratejik planlama, proje yazma, savunuculuk ve kurumsal iletişim gibi çeşitli eğitim programları yürütüyor. Ayrıca, kooperatif çatışı altında, çocuk bakım hizmetlerinden organik tarım, süt ürünleri ve tekstile uzanan geniş bir alanda iş kurmaları ve yönetmeleri için eğitim ve danışmanlık, tasarım, özel sektörün tedarik zincirine girmeleri için pazarlama ve finansman desteği veriyor. Kooperatiflerin birbirlerinden öğrenmeleri, kendi aralarında işbirlikleri geliştirmeleri ve ortak sorunları için güçlerini birleştirmeleri için aralarındaki iletişimi güçlendirmeye çalıştıklarını söyleyen Akçar şunları kaydetti:

“Bu amaçla yılda bir kez ulusal toplantı ve bölgesel toplantılar ile değişim toplantıları düzenliyoruz. Yine bu kapsamda SÎMURG Kadın Kooperatifleri Birliği’nin kurulmasına destek verdik ve halen birliğin sekretaryasını yürütüyoruz. Kooperatiflerin ihtiyaç ve taleplerini kamu yöneticilerine duyurmaları için destek veriyoruz. Bireysel üreticilere ve küçük girişimcilere yönelik olarak yılda birkaç kez tasarım atölyeleri düzenliyoruz. Nahıl işletmemiz kanalıyla sürekli bir tasarım desteğiyle, birlikte ürünlerini iyileştirerek pazarlıyoruz.”

“FONU BÜYÜTECEĞİZ”

Kadın kooperatiflerine genellikle acil ihtiyaçları ve işlerini büyütmeleri için gerekli araç gereç ve uzmanlık desteği alabilmeleri için mali destek sağladıklarını söyleyen Akçar, özellikle çocuk yuvası işleten kooperatiflerin kriz zamanlarında oluşan kira, personel ücretleri, eğitim araç gereçleri ve malzemeleri gibi acil ihtiyaçları ya da ruhsat alma giderleri gibi ihtiyaçlarını karşıladıklarını dile getirdi. Akçar, “Bu kapsamda, yakın zamanda destek verdiğimiz îlk Adım, îpekyolu, Bahçelievler, Biga, Karabiga ve Nilüfer kadın kooperatiflerini sayabiliriz. Pek çok kooperatife de üretim kalitelerini iyileştirmeleri ya da ölçeklerini büyütmeleri ve ürünlerini çeşitlendirmeleri için pasta, ekmek fırını, bilgisayar, dokuma makinası gibi araç gerecin yanı sıra gıda mühendislerinden uzmanlık desteği almalarını sağladık. Logo, etiket, ambalaj gibi markalaşma çalışmalarına destek verdik. Çeşme, Defne, Ayaş, Biga, Devrek Güneşi, Yelki, îpekyolu, îlk Adım Kadın Kooperatiflerini bu kapsamda sayabiliriz. Geri ödemesiz bu mali desteklerin miktarı kooperatiflerin ihtiyacına göre değişiyor, ama üç bin ile 15 bin TL arasında değiştiğini söyleyebiliriz. Bu deneyimlerimize dayanarak ve kadın kooperatiflerinin finans ihtiyacını dikkate alarak, KEDV olarak bir ‘Kadın Kooperatifleri Destek Fonu’ oluşturduk. Çağrıya çıktık. Hibe biçiminde olan bu desteği sürekli hale gelmesi için kaynak yaratmayı ve bu Fonu büyüterek devam ettirmeyi hedefliyoruz. Diğer yandan, bireysel kadın girişimcilere ise Maya Mikro Kredi işletmemiz kanalıyla küçük krediler veriyoruz. Şimdiye kadar 14 binin üzerinde kredi verdik” diye konuştu.

SÜS BİTKİSİ VE ZAKKUM

Süs bitkilerinden zakkuma, yöresel gıda üretiminden tekstile birçok alanda faaliyet gösteren S.S. Mersin Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi, projeleriyle dikkat çekiyor. Mersin’in 13 ilçesini de kapsayacak şekilde, işbirliği halinde kadınların ekonomik ve sosyal alandaki payını arttırmak amacıyla geçen yıl Kasım’da sekiz kurucu ortakla kurulan kooperatif, halen 10 ortak ile devam ediyor ve ilk Genel Kurulu’nu yapmasının ardından ortak alımlarını gerçekleştirmeyi hedefliyor.

Kooperatif Başkanı Meral Seçer, süs bitkisi yetiştiriciliğinde kadınlara hem teorik eğitim hem de pratik alanda uygulamalar gösterildiğini belirtti. Seçer, buradaki temel amaçlarının ekonomik geliri olmayan ya da çok düşük olan kadınlara yeni bir iş alanı, ek gelir fırsatı yaratabilmek olduğunu söyledi.

ATALIK BUĞDAY SOFRAYA GELİYOR

Bir diğer çalışma alanlarının ise yöresel gıda üretimi olduğunu belirten Seçer, bereketli topraklara sahip olan Mersin’de her yöreye özgü ürünlerin yine orada yaşayan kadınlar tarafından geleneklere bağlı kalarak üretildiğini vurguladı. Silifke’deki ‘Atalık Sarı Buğday’ projesinin buna çok güzel bir örnek olduğunu belirten Seçer, “Üreticilerimizin emeğiyle büyüyen Atalık buğdaylar, kadınlarımızın emeği ile bulgur ve un olarak sofralarımıza ayrı bir lezzet katıyor. Ayrıca, yine yöremize ait ürünlerden salça, pekmez, nar ekşisi, bandırma, reçel gibi ürünler de kooperatifimiz aracılığıyla ekonomiye kazandırılıyor. Tekstil üretim atölyemiz de ise 10 kadın üretim yapıyor. Pandemi döneminde maske dikimi atölyemizde yapıldı. Bez çanta dikimleri, önlük, kıyafet dikişleri de burada gerçekleştirildi. Tarsus ve Çamlıyayla ilçelerimizde el emeği ürünlerin tasarıma katılarak hediyelik eşyaya dönüştürülmesi konusunda da çalışmalar yine kooperatifimizce gerçekleşti-rilmekte. İğne oyası bu ürünlerden birisi. Ayrıca, üretim alanlarımızı, kırsal turizm ile birleştirmeyi hedefliyoruz. Toros Dağları’nın eteğinde yer alan eski bir köy okulunu yenileyerek, hem civardaki kırsal mahallelerdeki kadınları üretime dahil etmeyi hem de merkezden gelecek aileleri bu üretim yöntemleriyle tanıştırmayı hatta birlikte yapmalarını sağlamayı hedefliyoruz. Yine burada organik tarım uygulamalarının yapılacağı bir bahçe yaratmak ve bu üretim sürecini özellikle çocuklarımıza aktarmak da hedeflerimiz arasında. Ürün satışlarımız, sosyal medya hesaplarımız, Büyükşehir ve ilçe belediyeleri, işbirliği içinde olduğumuz dernek, vakıf ve firmalar üzerinden görüşmelerle yapılıyor. Yakın bir zamanda online web satış sitemizi hizmete alınacak” diye konuştu.



1 2 3Sonraki sayfa

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu