Güncel Ekonomi Haberleri

Yatırım fonu mu alayım, BES fonu mu?

BES fonları ile yatırım fonlarını karşılaştıralım

Yatırım fonları ve BES fonları her ne kadar farklı yatırım amacı taşısa da, aynı piyasalara yatırım yaptıklarından dolayı kamuoyu tarafından sık sık karşılaştırıldığına, kıyaslandığına tanık oluyoruz. Bu iki yatırım enstrümanının işletilmesi, yönetilmesi, portföyünün değerlendirilmesi hemen hemen aynı kurallara tabi. Ancak çok önemli bir ayrım var aralarında. BES fonları bireysel emeklilik sistemi için özel olarak kurulmuş fonlardır, sadece bireysel emeklilik sistemine giren TC vatandaşları BES fonlarına yatırım yapabilir. Halbuki yatırım fonlarını dileyen herkes, dilediği aracı kurumdan, dilediği zaman alıp satabilir. Hatta BES fonları da portföylerine yatırım fonlarını alabilir. Gelin, bu hafta BES fonları ile yatırım fonlarını karşılaştıralım. Aralarındaki farkların ve benzerliklerin üzerinden bir kez daha geçelim.



Kurucu Farkı

Bireysel emeklilik fonlarını BES şirketleri kuruyor ve bireysel emeklilik sistemine girenler bu fonlara yatırım yapabiliyor. Ancak yatırım fonları portföy yönetim şirketleri tarafından kuruluyor. Dileyen herkes dilediği zaman, dilediği fonlarda alım-satım yapabiliyor.

Yatırım fon
Yatırım fon

Alım-Satım Sınırlaması

Bireysel emeklilik sistemindeki katılımcılar BES fonlarını bir yıl yıl içerisinde 12 kez değiştirebilir. Bireysel emeklilik sisteminde satılan fonların parası nakitte bekletilemez, sistem dışına çıkarılamaz. (Katılımcı ancak sistemden ayrılmak istediğinde, birikimlerini dışarı çıkarabilir.) Her fon satış talimatı verildiğinde alım talimatı da verilmek zorundadır. Halbuki yatırım fonları yıl içerisinde istenildiği kadar alınıp-satılabilir, satılan fonların parası istenirse nakitte bekletilebilir veya çekilebilir.

Devlet Desteği

Bireysel emeklilik sisteminde her yıl, brüt asgari ücretin yıllık tutarı kadar olan kısmına %25 devlet katkısı olduğu için bir anlamda BES fonlarına yatırım, devlet desteği sağlıyor, denilebilir. Halbuki yatırım fonlarında böyle bir destek bulunmuyor.

Fon Kesintileri

Yatırım fonlarında ve BES fonlarında kesintiler için üst sınır uygulanıyor. Yatırım fonları tarafında para piyasası fonlarında azami yıllık kesinti yüzde 1,28 iken, kısa vadeli borçlanma araçları fonları, koruma amaçlı ve garantili fonlar, kıymetli madenler fonları ile unvanında endeks ibaresi bulunan fonlarda yıllık kesinti yüzde 2,19 olarak uygulanıyor. Fon sepeti fonlarında azami yıllık kesinti yüzde 4,38 ve diğer fonlarda azami kesinti yüzde 3,65 seviyesinde.

BES fonlarında ise para piyasası fonları, kıymetli madenler fonları ve muhafazakar/temkinli değişken fonlarda azami yıllık kesinti oranı yüzde 1,09 iken, borçlanma araçları fonları, standart fon, endeks fon ve dengeli değişken fonlarda kesinti oranı yüzde 1,91 olarak uygulanıyor. Hisse senedi fonları, Karma Fonlar, Fon Sepeti Fonu, Atak/Dinamik/Büyüme değişken fonları ile agresif değişken fonlar ve fon sepeti fonlarında yıllık azami kesinti oranı yüzde 2,28.

Fon Türleri

Bireysel emeklilik fonları yatırım fonlarının katılma paylarını portföylerine alabiliyor. Ancak yatırım fonları BES fonları katılma paylarına yatırım yapamıyor. (BES fonları katılma paylarına yatırım yapmanın şartı bireysel emeklilik sistemine girmek.) Diğer yandan yatırım fonu türlerinden bazıları bireysel emeklilik sisteminde bulunmuyor, örneğin gayrimenkul yatırım fonları, girişim sermayesi yatırım fonları, borsa yatırım fonları, garantili şemsiye fonlar, koruma amaçlı şemsiye fonlar ve serbest fonlara BES katılımcıları doğrudan yatırım yapamıyor? Peki, bu fonlara BES fonları yatırım yapabiliyor mu? Evet, BES fonlarından özellikle fon sepeti fonları başta olmak üzere diğer fonlar da bahsedilen yatırım fonları katılma paylarına yatırım yapabiliyorlar.

Diğer yandan bireysel emeklilik sisteminde olup da, yatırım fonlarında bulunmayan standart fonlar ve devlet katkısı fonları var. Standart fonlar bireysel emeklilik sisteminde fon tercihinde bulunmayan katılımcılara sunuluyor. Devlet katkısı fonları da bireysel emeklilik sistemine özgü fonlardan ve devletin sağladığı %25’lik teşviğin yatırımında kullanılıyor.

Vergilendirme

BES fonları ile yatırım fonları arasında vergilendirme konusunda çok önemli farklar var. BES fonlarında fon türüne bakılmaksızın elde tutma süresi önemli iken, yatırım fonlarında elde tutma süresi, sadece portföyünde %51 oranında Borsa İstanbul’da işlem gören hisse senetlerini tutan, hisse fonlar için önemli.



Bireysel emeklilik fonlarına yatırım yapanlar, sadece sistemden ayrılırken vergilendiriliyor. Bu da sistemde kalınan süreye ve emeklilik hakkının kazanılmasına göre değişiyor. Sistemde 10 yıldan az kalarak, ayrılmak isteyenler fonların toplam getirisi üzerinden %15 stopaja tabi. 10 yılı tamamladığı halde 56 yaşını bitirmeden sistemden ayrılanlarda stopaj yüzde 10’a düşüyor. 10 yılı tamamlama ve 56 yaşını bitirme kriterlerini yerine getirerek emeklilik hakkı kazananlarda, stopaj getiriler üzerinden %5 olarak uygulanıyor. Vefat durumunda ise süreye bakılmaksızın stopaj yüzde 5 olarak alınıyor.

Yatırım fonlarının katılma paylarını alan bireysel yatırımcılar açısından fonun yatırım yaptığı varlıklar stopaj uygulamasında etkili. Portföyünde asgari %51 oranında BİST’te işlem gören hisse senedi bulunan fonların bir yıldan fazla elde tutulması halinde stopaj ödenmiyor. Devamlı olarak portföyünde en az %80 oranında Borsa İstanbul’da işlem gören hisse senetlerini (Menkul Kıymet Yatırım Ortaklık hisseleri hariç) taşıyan fonlarda stopaj ‘0’ olarak uygulanıyor.

Unvanında değişken, karma, eurobond, dış borçlanma aracı, yabancı, serbest ve döviz ibaresi bulunan fonların satışında getiri üzerinden %10 stopaj uygulanıyor.

Ayrıca yatırım fonları katılma paylarına yatırım yapanlar açısından dönemsel vergi düzenlemeleri yapılabiliyor. Bu da bazı dönemlerde yatırım fonları katılma paylarına yatırımı çok daha cazip hale getirebiliyor, örneğin; ünvanında değişken, karma, eurobond, dış borçlanma, yabancı, serbest ve döviz ibaresi bulunmayan fonlarda 31/12/2021 tarihine kadar stopaj ‘0’ olarak uygulanacak. Bu fonlara para piyasası ve kısa vadeli fonlar da dahil.

1 Aralık 2021 İtibariyle
YATIRIM FONU TÜRLERİ Fon Yıllık Getiriler
FON TÜRÜ Adedi En iyi En kötü
Koruma Amaçlı Şemsiye Fonlar* 13
Borsa Yatırım Fonları-Döviz 67 67
Borsa Yatrm Fonları-Hısse Senedi 11 51 12
Borsa yatım Fonları-Kıymetli Maden 3 74 70
Değişken Fonlar 80 93 12
Karma Fonlar 9 105 25
Borçlanma Araçları Fonları-Kamu* 1
Borçlanma Araçları Fonları-Özel Sektör 11 22 16
Borç Araç. Fon. Dış Borçlanma (Eurobond) 10 73 56
Borçlanma Araçları Fonları-Yabancı 3 65 57
Borçlanma Araçları Fonları-Kısa Vade! 24 19 15
Borçlanma Araçları Fonları-Orta Vadek 8 18 7
Borçlanma Araçları Fonları-Uzun Vadeli 3 -2 -8
Borçlanma Araçları Fonları-Diğer 12 21 7
Fon Sepeti Fonları-Hisse Senedi* 2
Fon Sepeti Fonten-Yabancı Emtia 7 151 49
Fon Sepeti Fonları-Diğer 22 54 23
Fon Sepeti Fonları-Yabancı 5 101 51
Hisse Senedi Fonları 48 88 20
Hisse Senedi Fonları-Yabancı 8 122 45
Hisse Senedi Fonlan-Endeks 14 75 9
Katılım Fonları-Altın 6 68 58
Katlım Fonları-Diğer 9 60 1
Katlım Fonları-Kira Sertifikası Fonları 22 74 15
Katılım Fonları-Hisse 5 49 38
Kıymetli Madenler Fonları 12 68 64
Para Piyasası Fonları 38 19 -1
Serbest Fon-Özel 72 116 -26
Serbest Fon-Döviz 179 557 -91
Serbest Fon-Hisse Senedi 16 121 10
Serbest Fon-Katılım 8 70 -9
Serbest Fon-Diğer 106 2720 -38
Serbest Fon-Kısa Vadeli 5 18 17
Gayrimenkul Yatırım Fonları 65 3118 -12
Girişim Sermayesi Yatırım Fonu 84 533 -2
Toplam Fon Sayısı ve Tutarı 922 301.988 MİLYON TL
1 Aralık 2021 İtibariyle
BES FONU TÜRLERİ Fon YILLIK GETİRİLER
BES FONLARI-GÖNÜLLÜ Adedi En iyi En kötü
Hisse Senedi Fonları 21 82 43
Borçlanma Araçtan Fonları-Kamu 5 7 2
Borçlanma Araçtan Fonları-Ozel Sektör 3 26 17
Borçlanma Araçtan Fonları-Oış Borçlanma 23 65 51
Borçlanma Araçtan Fonları-Diğer 19 12 5
Katılım Fonları-Değişken-Muhafazakar 25 25
Katılım Fonları-Değişken-Dengeli 41 21
Katiım Fon.-Değış.-Atak/Dinamik/Büyüme 34 28
Katılım Fonları-Değişken-Agresif 63 63
Katılım Fonları-Hisse Senedi 54 37
Katılım Fonları-Kıymetli Maden 8 68 65
Katlım Fonlar-Standart 9 26 21
Katılım Fonları-Devlet Katkısı 13 23 19
Karma Fonlar 7 81 12
Para Piyasası Fortarı 13 18 18
Kıymeli Maden Fortarı 6 71 67
Endeks Fonları 7 89 18
Fon Sepeti Fortarı 6 83 51
Devlet Katkısı Fonları 12 2 -9
Değişken Forlar-Muhafazakar 12 71 16
Değişken Fonlar-Dengeli 22 60 5
Değişken Fonlar-Atak/Dinamik/Büyüme 23 72 17
Değişken Fonlar-Agresif 6 101 30
Standart Fonlar 13 13 1
Toplam Fon Sayısı ve Tutarı 245 220.847 MİLYON TL
BES FONLARI-OKS
Başlangıç Fortarı 11 18 17
OKS Standart Fonlar 11 27 16
OKS Değ. Fonlar-Muhafazakar/Temkinli 11 29 15
OKS Değişken Fonlar-Dengeli 11 52 20
OKS Değ Fonlar-Atak/Dinamik/Büyüme 11 68 13
OKS Değşken Fonlar-Agresif 11 79 37
OKS Katılım Fortrı-Standart 13 38 17
OKS Katılım Fonları-Başlangıç 13 19 18
OKS Katılım Değişken Fonlar-Muhafazakar 2 19 18
OKS Katılım Değişken Fortarı-Dengeli 2 22 19
OKS Kat Değ. Fon-Atak/Dinamik/Büyüme 13 48 26
OKS Katılım Değişken Fonları-Agresif 13 59 31
Toplam Fon Sayısı ve Tutarı 122 15.169 MiY0N TL

SON SÖZ

Bireysel emeklilik fonları fon çeşitliliği ve alım-satım kısıtlamalarıyla yatırım fonları karşısında dezavantajlı iken, %25 devlet katkısı ve uzun vadeli birikime olanak sağlayan bireysel emeklilik sistemiyle avantaj sağlıyor. Yatırımcıların BES fonları mı, yatırım fonları mı sorusuna düzenli ve uzun vadeli birikim potansiyeli, yaş, alım-satım kısıtlamaları, devlet desteği, vergi, fon çeşitliliği vb. unsurları göz önüne alarak karar vermesi gerekiyor.

ZEYNEP CANDAN AKTAŞ

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu